هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
435
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
« آصفجاهى » تعلق دارد و داراى گورها و مقبرههايى است كه با گچبرىهاى بسيار زيبا و هنرمندانه و نماى اصلى راجستانى تزيين شدهاند . يكى از اين آرامگاهها ، كه با عقيق و فيروزه زينت يافته و نوشتههاى آن به زبان فارسى است ، متعلق به « على خان عماد السلطنه » است . سفرهاى نويسنده چون نويسنده عاشق سفر و گشتوگذار بوده است ، در عهد شباب ( جوانى ) و حتّى قبل از « نخستوزيرى » ، حداقل يك سفر خارجى داشته است . از سفرهاى احتمالى وى در درون خاك هندوستان ، در طول عمر كوتاهش ، اطلاع دقيقى - غير از آنچه كه در اين كتاب آمده است - در دست نيست . سفر اول به اروپا : وقتى « مير لايق على خان » 19 ساله بود ، يعنى در زمان حيات پدر در حوالى سال 1300 ه . ق . از راه دريا به بمبئى رفته و از آنجا به يمن و مصر و اروپا سفر كرده است . از آنجا كه خود معترف است در سفر اول بسيارى از آثار تاريخى و ديدنى شهرها ( خاصه قاهره و لندن ) را ديده است ، و گاه به دليل خستگى و بيمارى در هنگام سفر بعدى ، از دوباره ديدن آنها صرفنظر مىكند ، به نظر مىرسد اين سفر تفريحى و طولانى مدت بوده باشد . سفر دوم اروپا : دومين سفر اروپايى وى در سن 24 سالگى و پس از استعفا از مقام نخستوزيرى ، با چند همراه عالىمقام و ملازم و تقريبا به صورت يك هيئت عالى رتبه انجام يافته است ، و در مسير خود از كشورهاى يمن ، مصر ، يونان ، عثمانى ( تركيه ) ، بلغارستان ، رومانى ، مجارستان ، اتريش ، آلمان ، فرانسه ، انگلستان و ايتاليا و هند ( در آغاز و انتهاى سفر ) ديدن كرده است . اين سفر از روز چهارشنبه ، 10 شعبان 1304 ه . ق . / 4 مه 1887 م . / 14 اردىبهشت 1266 ه . ش . آغاز شده ، و پس از 6 ماه و يك روز ، « 1 » روز شنبه 18 سفر 1305 ه . ق . / 15 اكتبر 1887 م . / 13 مهر 1266 ه . ش . پايان يافته است . وى در آغاز سفر اشتياق داشته است تا به قاره « امريكا » و خاصه كشور « ايالات متحده امريكا » سفر كند : « و نيز ارادهء من اين است كه قبل از مراجعت به ملك خود ،
--> ( 1 ) . در تقويم قمرى ، 6 ماه و 8 روز مىشود .